Wat u als installateur aan een Eversky hebt
Een ventilatie-unit voor scholen, ontwikkeld vanuit de praktijk. Fabrieksmatig gemonteerd, bedraad en geprogrammeerd. Kort gezegd: zo min mogelijk gedoe op locatie.
Frisse Scholen
Frisse Scholen: wat de norm
vraagt van lucht, warmte,
licht en geluid
Een Frisse School is een schoolgebouw met een gezond binnenklimaat en een laag energiegebruik. Wat daarvoor nodig is, staat in het Programma van Eisen Frisse Scholen van de RVO. Die leidraad verdeelt vijf thema's over drie klassen. Hieronder staat wat klasse A, B en C vragen, welke klasse voor uw gebouw geldt en hoe u die haalt zonder het gebouw open te breken.
Waarom er voor een
schoolgebouw een
aparte norm bestaat
Een leslokaal is een van de zwaarst bezette ruimtes in een gebouw. Dertig leerlingen en een docent zitten een lesuur lang in dezelfde ruimte, en de CO2-concentratie loopt in die tijd op. Het Programma van Eisen noemt luchtverversing dan ook van belang voor de gezondheid en de leerprestaties van leerlingen en docenten, en gebruikt de CO2-concentratie in de ademzone als maat voor hoeveel verse lucht er werkelijk binnenkomt.
De norm is geschreven voor de opdrachtgever, niet voor de installateur. Als gemeente of schoolbestuur legt u bij nieuwbouw of renovatie de eisen vast waarop ontwerpers, installateurs en aannemers hun plannen baseren. Het Programma van Eisen Frisse Scholen geeft u daarvoor de formulering, per thema en per ambitieniveau. De versie van 2025 is bijgewerkt op het Besluit bouwwerken leefomgeving van 1 januari 2024.
De eisen per klasse voor een groepsruimte, uit het Programma van Eisen Frisse Scholen. Het debiet per lokaal is de eis per persoon maal eenendertig aanwezigen, de bezetting waar het PvE zelf van uitgaat.
| Eis | Klasse C, voldoende | Klasse B, goed | Klasse A, uitmuntend |
|---|---|---|---|
| CO2 in de ademzone, tijdens gebruikstijd | max 1.200 ppm | max 950 ppm | max 800 ppm |
| Verse luchttoevoer per persoon | 6 dm3/s (21,6 m3/h) | 8,5 dm3/s (30,6 m3/h) | 12 dm3/s (43,2 m3/h) |
| Luchtdebiet per vol lokaal, 30 leerlingen en een docent | 670 m3/h | 949 m3/h | 1.339 m3/h |
| Spuiventilatie per m2 vloeroppervlak | 3 dm3/s | 3 dm3/s | 6 dm3/s |
| Installatiegeluid in de groepsruimte | max 35 dB(A) | max 33 dB(A) | max 30 dB(A) |
| Operatieve temperatuur, bandbreedte | 19 tot 27 °C | 20 tot 26 °C | 21 tot 25,5 °C |
| Wanneer van toepassing | Lokalen gebouwd voor 2012 | Minimum vanaf 2012, aanbevolen bij renovatie | Ambitieniveau |
Kerngegevens
- Bezetting per leslokaal
30+1
Leerlingen plus docent, regulier onderwijs
- CO2 in de buitenlucht
400ppm
Uitgangspunt onder de klasse-eisen
- Minimumklasse bij nieuwbouw
B
Voor de thema's energie en lucht
- Daglicht bij klasse B
300lux
Bij bewolkte hemel, volgens NEN-EN 17037
De vijf thema's van
het Programma van Eisen
Frisse Scholen is geen ventilatienorm alleen. Per thema kiest u een klasse, en die keuzes hoeven niet gelijk te zijn. Een school kan op lucht op klasse B mikken en op licht op klasse C, zolang het ambitieprofiel dat vastlegt voordat het ontwerp begint.
Energie
De energieprestatie van nieuwbouw wordt bepaald volgens de methode in het Besluit bouwwerken leefomgeving, met de BENG-eisen uit de NTA 8800. Klasse A en B vragen een bovenwettelijke prestatie, uitgedrukt als percentage verbetering. Voor bestaande bouw gaat het om het energielabel plus deeleisen aan de gebouwschil en aan de efficiëntie van ventilatie, verwarming, koeling en verlichting.
Lucht
De eis voor luchtverversing is een CO2-concentratie voor de hele ademzone, gecombineerd met een ventilatiedebiet dat volgt uit de uitgangspunten van NEN-EN 16798-1. Daarnaast stelt het PvE eisen aan spuiventilatie, ruimtevolume, de kwaliteit van de toevoerlucht, fijnstof, emissies van materialen en apparatuur, en schoonmaakbaarheid.
Temperatuur
De eisen voor de operatieve temperatuur komen uit NEN-EN-ISO 7730, NEN-EN 16798-1 en ISSO-publicatie 74, gecorrigeerd voor de situatie in scholen. Of ze gehaald worden, blijkt pas uit een dynamische temperatuurberekening. De grenswaarden zitten standaard in gangbare TO-software.
Licht
Kunstlicht wordt beoordeeld op verlichtingssterkte, gelijkmatigheid, lichtkleur, kleurweergave en verblindingsrisico, aansluitend op NEN-EN 12464-1. Voor daglicht sluit het PvE aan op NEN-EN 17037: de klasse B-eisen komen neer op 300 lux daglicht bij een bewolkte hemel. Helderheidswering hoort daarbij, ook aan de noordzijde.
Geluid
Het PvE drukt installatiegeluid uit in een installatiegeluidniveau L I;A, niet in de karakteristieke waarde uit het Bbl, omdat groepsruimtes afwijken van de standaardafmetingen. De geluidwering van de gevel wordt bepaald volgens NEN 5077, bij gesloten ramen maar met de beoogde luchtverversing. Installatiegeluid is in scholen een bekende bron van stemklachten bij leerkrachten.
Klasse B halen in een
bestaand schoolgebouw,
zonder kanalennet
De meeste Nederlandse schoolgebouwen zijn van voor 2012 en vallen formeel onder klasse C. Bij renovatie beveelt het Programma van Eisen klasse B aan, en dat is ook het niveau waarop een gebouw nog voldoet als de bezetting later toeneemt. Bij eenendertig aanwezigen komt klasse B neer op 949 m3/h per lokaal.
Een decentrale unit met warmteterugwinning haalt dat debiet binnen het lokaal zelf. De unit hangt in of onder het verlaagde plafond, er komt geen kanalennet door het gebouw en geen technische ruimte bij. Lokalen kunnen daardoor een voor een aan de beurt komen, wat het werk in een schoolvakantie laat passen in plaats van in een bouwstop van een half jaar.
Debiet en unitkeuze per lokaalBekijk de Zehnder Caladair EverskyProgramma van Eisen Frisse Scholen 2025 downloaden
Van ambitieprofiel
tot opgeleverd lokaal
Eisen stellen is geen garantie op een goed resultaat. Het Programma van Eisen wijst daarom zelf op toetsing tijdens het ontwerp en na de bouw, en de RVO geeft daar een aparte Proceshandleiding Frisse Scholen bij uit.
- 01
Ambitie vastleggen
Achterin het PvE staat een invulformulier ambitieprofiel. Daar legt u per thema vast op welke klasse u mikt. Doe dat vroeg: in de ontwerpfase zijn maatregelen nog te integreren, later worden het meerkosten.
- 02
Doorrekenen per lokaal
De bezetting per lokaal bepaalt het debiet, en het debiet bepaalt de unit en het geluidsniveau. Wij rekenen dat per lokaal door op plattegrond en leerlingaantal, zodat het ambitieniveau een getal wordt in plaats van een voornemen.
- 03
Aanbesteden met het PvE erbij
Het ambitieprofiel gaat als bijlage mee in de uitvraag. Ontwerpers, installateurs en aannemers baseren hun plannen erop, en u kunt aanbiedingen op dezelfde meetlat naast elkaar leggen.
- 04
Toetsen bij oplevering
Controleer of de afgesproken prestaties ook geleverd zijn. Kwaliteitsborging met monitoring op afstand zit in alle drie de klassen, dus na oplevering blijft zichtbaar of de CO2-grens in de praktijk gehaald wordt.
Wat er in een bruikbaar PvE staat
- Ambitieniveau per themaKlasse A, B of C
- Bezetting per lokaalAantal personen
- Grens voor installatiegeluidIn dB(A)
- Toetsmoment na opleveringMonitoring
Ontbreekt de bezetting, dan is het debiet niet te bepalen en is de klasse niet te toetsen. Dat is de post die in de praktijk het vaakst mist.
Wie u aan de lijn
krijgt als u belt
Thermacon is in 2025 opgericht in Weert door Stan en Lars Hoofs en richt zich op één ding: ventilatie voor onderwijsgebouwen. Stan is opgeleid in de installatietechniek en werkte bij twee installatiebedrijven, op de bouwplaats en op de tekentafel. Een vraag over een debiet of een geluidsniveau komt dus niet bij een callcenter terecht.
Wij publiceren geen projectfoto's van scholen waar wij niet zijn geweest. Wat wij wel doen is uw situatie narekenen voordat er een offerte ligt: het debiet per lokaal, de vermogensversie die daarbij hoort en het te verwachten geluidsdrukniveau in de ruimte. Loopt een lokaal tegen de grens van klasse A aan, dan hoort u dat vooraf.
Verder lezen over
frisse scholen
4 van 4 artikelen
Drie problemen die een klaslokaal stiekem slopen
Een klaslokaal kan prima ogen en toch geen fijne leerplek zijn. Te hoge CO2-waarden, tocht in de winter en oververhitting in de zomer, met dezelfde oorzaak.
Een gezonde leeromgeving voor de toekomst
Een frisse school begint bij meer dan frisse lucht. De eisen staan vast, maar hoe vertaalt u die naar een bestaand klaslokaal? Daar begint het echte werk.
Frisse Scholen: wat komt daar eigenlijk bij kijken?
Wij willen een Frisse School, klinkt eenvoudig. Maar wat betekent dat technisch? Het Programma van Eisen kijkt naar vijf thema's, en ze hangen aan elkaar.
Veelgestelde vragen
over Frisse Scholen
De antwoorden komen uit het Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 van de RVO en uit de productdocumentatie van Zehnder Caladair.
Wat is een Frisse School precies?
Een Frisse School is een schoolgebouw met een gezond binnenklimaat en een laag energiegebruik, volgens de definitie die de RVO hanteert in het Programma van Eisen Frisse Scholen. Het gaat om vijf thema's samen: energie, lucht, temperatuur, licht en geluid. Een gebouw dat alleen goed ventileert is dus nog geen Frisse School.
Is het Programma van Eisen Frisse Scholen wettelijk verplicht?
Nee. Het PvE is een leidraad voor opdrachtgevers, geen wet. De wettelijke ondergrens staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving; het PvE 2025 is daarop bijgewerkt. Wat het PvE toevoegt is een formulering waarmee u als gemeente of schoolbestuur een hoger niveau kunt vastleggen en achteraf kunt toetsen. Zodra het ambitieprofiel in de uitvraag zit, is het contractueel wel bindend.
Welke Frisse Scholen-klasse geldt voor mijn schoolgebouw?
Klasse C is gebaseerd op het Bouwbesluit 2003 en geldt daarmee alleen voor lokalen die voor 2012 zijn gebouwd. Voor lokalen vanaf 2012 is klasse B het minimum voor de thema's energie en lucht. Bij renovatie beveelt het Programma van Eisen aan om ook van klasse B uit te gaan, ook wanneer het gebouw ouder is. Klasse A is een ambitieniveau en geen ondergrens.
Wat vraagt klasse B aan schoolventilatie?
Klasse B vraagt 8,5 dm3/s verse lucht per persoon, oftewel 30,6 m3/h, en een CO2-concentratie in de ademzone van maximaal 950 ppm tijdens gebruikstijd. Bij dertig leerlingen en een docent komt dat neer op 949 m3/h per lokaal. Daarnaast geldt voor klasse B een installatiegeluidniveau van maximaal 33 dB(A) in de groepsruimte, wat in de praktijk vaak bepalender is voor de unitkeuze dan het debiet zelf.
Welke CO2-waarde mag een klaslokaal hebben?
Tijdens gebruikstijd maximaal 1.200 ppm voor klasse C, 950 ppm voor klasse B en 800 ppm voor klasse A, gemeten in de ademzone. De buitenlucht zit rond 400 ppm, dus klasse A laat nog ongeveer 400 ppm opbouw toe in het lokaal. De CO2-concentratie is in het PvE een indicator: hij zegt of het debiet dat u heeft geïnstalleerd in de praktijk ook aankomt bij de mensen in de ruimte.
Kan ik klasse B halen bij renovatie zonder ingrijpende verbouwing?
Vaak wel. Een decentrale unit met warmteterugwinning per lokaal vraagt geen kanalennet door het gebouw en geen technische ruimte, zodat de ingreep binnen het lokaal blijft en lokaal voor lokaal kan gebeuren. De 949 m3/h die klasse B bij volle bezetting vraagt valt binnen het bereik van een enkele unit. Voor klasse A, 1.339 m3/h, is meer dan een unit per lokaal nodig of een lagere bezetting.
Waarom staat geluid in een norm over frisse lucht?
Omdat een unit die het lokaal keurig ventileert maar de docent overstemt geen oplossing is. Het PvE noemt installatiegeluid expliciet als bron van stemproblemen bij leerkrachten en drukt de eis uit in een installatiegeluidniveau L I;A, afgestemd op de afmetingen van een groepsruimte. Vraag het te verwachten geluidsdrukniveau daarom op bij het debiet, niet bij het maximale toerental.
Eerst het document,
dan uw eigen lokalen
Download het volledige Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 van de RVO, of stuur ons een plattegrond en het aantal leerlingen per lokaal. Dan komt er een debiet, een vermogensversie en een geluidsniveau terug in plaats van een standaardbrochure.
- Telefoon
- +31 6 12485661
- info@thermacon.nl
- Vestiging
- Weert, Nederland